Autizm to‘liq davolanadimi: afsonalar va haqiqatlar
Autizm – bu shunchaki tibbiy tashxis emas, balki bolaning qabul qilish, muloqot va xulq-atvoriga ta’sir qiluvchi rivojlanish xususiyatlari spektridir. Ko‘plab ota-onalar bunday tashxisni eshitgach, asosiy savolni berishadi: autizm to‘liq davolanadimi? Bu savolga aniq javob yo‘q, ammo mavjud ko‘plab ilmiy ma’lumotlar real imkoniyatlar va afsonalarni ajratishga yordam beradi.
Nega to‘liq davolash masalasi ota-onalarni tashvishga soladi
Ota-onalar “autizm” tashxisini eshitganda, ko‘pincha shok, xavotir va muammoni butunlay bartaraf etish yo‘lini topishga bo‘lgan istakni boshdan kechiradi. Internet, tanishlarning maslahatlari va hatto ayrim mutaxassislar “mo‘’jizaviy davolanish” umidini kuchaytirishi mumkin. Biroq tushunish muhim: autizm – bu so‘zning klassik ma’nosida kasallik emas, balki neyroturfalikdir. Bu “miya buzilishi” emas, balki uning o‘ziga xos ishlashidir.
To‘liq davolash haqida gapirish mumkinmi
Zamonaviy tibbiyotning fikricha, autizmni odatiy tushunchada to‘liq davolash imkoniyati yo‘q. Ammo bu, bola moslasha olmaydi yoki to‘laqonli hayot kechira olmaydi, degani emas. To‘g‘ri korreksiya, erta diagnostika va doimiy qo‘llab-quvvatlash yordamida ko‘plab autizmli bolalarda muloqot, moslashuv va o‘qish ko‘nikmalari sezilarli darajada yaxshilanadi.
Terapiyaning ta’sir doirasi
Autizmni korreksiya qilish usullari quyidagilarga qaratilgan:
- muloqot ko‘nikmalarini rivojlantirish;
- xulq-atvor muammolarini kamaytirish;
- mustaqillikni o‘rgatish;
- ijtimoiy moslashuvni yaxshilash.
Ish qanchalik erta boshlansa, ijobiy natijaga erishish imkoniyati shunchalik yuqori bo‘ladi.
Autizmni to‘liq davolash haqidagi afsonalar
- Afsona 1. “To‘g‘ri” davolashni topsa, autizm yo‘qoladi.
- Afsona 2. Dori vositalari autizmni to‘liq davolaydi.
- Afsona 3. Maxsus parhez yoki ayrim mahsulotlardan voz kechish ASBning barcha belgilarini yo‘qotadi.
Haqiqat shuki, hech bir usul xususiyatlarni butunlay yo‘qotishga kafolat bermaydi, ammo ko‘plab yondashuvlar ularning ifodalanishini kamaytirishga yordam beradi.
Erta aralashuvning roli
Ilmiy tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, erta aralashuv – yaxshiroq moslashuvning kalitidir. Agar korreksion dasturlar, logopedik mashg‘ulotlar, xulq-atvor terapiyasi va psixolog bilan ishlash maktabgacha yoshda boshlangan bo‘lsa, bola kelajakda zarur bo‘ladigan ko‘nikmalarni tezroq egallaydi.
Samarali yondashuvlarga misollar:
- ABA-terapiya (amaliy xulq-atvor tahlili);
- logopedik mashg‘ulotlar;
- sensor integratsiya;
- ijtimoiy treninglar.
Sezilarli taraqqiyotga erishgan bolalar hikoyalari
Dunyoda autizm tashxisi qo‘yilgan, biroq o‘smirlik davriga kelib ASBning yaqqol belgilari deyarli ko‘rinmay qolgan bolalar misollari mavjud. Bu autizm yo‘q bo‘ldi, degani emas – aksincha, bola o‘z xususiyatlarini kompensatsiya qilishni va jamiyatga moslashishni o‘rgangan bo‘ladi.
Masalan, ikki yoshida korreksiyani boshlagan bir bola o‘n yoshida oddiy maktabda muvaffaqiyatli o‘qigan, do‘stlari bo‘lgan va sport bilan shug‘ullangan. Biroq yangi ma’lumotni qabul qilish va tez o‘zgaruvchan vaziyatlarga moslashishda ayrim qiyinchiliklar saqlanib qolgan.
Medikamentoz qo‘llab-quvvatlash: roli va cheklovlari
Ba’zi ota-onalar dori vositalari autizmni to‘liq “davolaydi” deb umid qilishadi. Shifokorlar esa tushuntiradilar: dori vositalari qo‘shimcha holatlarni – giperfaollik, xavotir, uyqu buzilishlari, tajovuzkorlikni – korreksiya qilish uchun ishlatiladi. Ular bolaga o‘zini tinchroq his qilishiga va ko‘nikmalarni samaraliroq egallashiga yordam beradi, biroq autizmning o‘zini yo‘q qilmaydi.
“Davolash” o‘rniga ijtimoiy moslashuv
Ko‘plab mutaxassislar “davolash” atamasi unchalik to‘g‘ri emasligini aytishadi. To‘g‘rirog‘i – muvaffaqiyatli ijtimoiy moslashuv haqida gapirishdir. Agar autizmli bola o‘qiy olsa, ishlay olsa, muloqot qila olsa va mustaqil bo‘lsa, hayot sifati nuqtai nazaridan u tengdoshlaridan farq qilmaydi.
Muhimi, ota-onalar farzandini qabul qilishi va uni o‘z sur’atida rivojlanishga yordam berishi, “norma”ga har qanday narxda intilmasligidir.
Oila va atrof-muhit qo‘llab-quvvatlashi
Oiladagi psixologik muhit ham juda muhim. Ota-onalar yodda tutishlari kerak:
- bola bilan muntazam ishlash natija beradi;
- uning rivojlanishini boshqa bolalar bilan solishtirmaslik lozim;
- har bir holat noyobdir;
- qo‘llab-quvvatlash va sevgi – taraqqiyot poydevoridir.
Shuningdek, ota-onalar tajriba almashish va mutaxassislardan maslahat olish uchun qo‘llab-quvvatlash guruhlarini topishlari foydali bo‘ladi.
Autizmli kattalar hayoti
Bugungi kunda tobora ko‘proq ASBga ega odamlar ta’lim oladi, ish topadi va oila quradi. Autizmli kattalar dasturchi, rassom, musiqachi, tadbirkor bo‘lishlari mumkin. Eng muhimi – bolaning kuchli tomonlarini o‘z vaqtida aniqlash va rivojlantirishdir.
Xulosa: autizm to‘liq davolanadimi?
Ilmiy hamjihatlik shuni ko‘rsatadiki, autizmni to‘liq davolash imkoni yo‘q, ammo bola hayot sifatini sezilarli yaxshilashning ko‘plab yo‘llari mavjud. Muvaffaqiyat kaliti – erta aralashuv, kompleks qo‘llab-quvvatlash va qabul qilish. Autizm – bu hukm emas, balki baxtli va to‘laqonli hayot kechirish mumkin bo‘lgan xususiyatdir.
📞 ABA MEHR’da maslahatga yoziling va farzandingizga qaysi metodlar kombinatsiyasi mos kelishini muhokama qiling.
