ABA-terapiya (Applied Behavior Analysis) – bu xulq-atvorning amaliy tahlili bo‘lib, autizm spektrining buzilishi (RAS), nutq va hissiy rivojlanishning kechikishi, o‘rganish va moslashishdagi qiyinchiliklar bo‘lgan bolalarga yordam berishning eng samarali usullaridan biridir.
Metodning asosiy maqsadi bolaga yangi foydali ko‘nikmalarni o‘rgatish, nomaqbul xatti-harakatlarni tuzatish va jamiyatga moslashishga yordam berishdir.
Metodika xulq-atvor haqidagi fanga asoslanadi va bolaga yangi bilimlarni bosqichma-bosqich o‘zlashtirishga yordam beradigan maxsus usullardan foydalanadi. Bu orqali real va barqaror natijalarga erishilmoqda.
ABA terapiyasi qanday ishlaydi
ABA-terapiya ijobiy mustahkamlash tamoyiliga asoslanadi. Bu shuni anglatadiki, to‘g‘ri harakatlar uchun bola rag‘batlantiriladi – e’tibor, maqtov yoki kichik sovg‘a. Vaqt o‘tishi bilan nomaqbul xatti-harakatlar yo‘qoladi va to‘g‘ri odatlar mustahkamlanadi.
Ishning asosiy bosqichlari:
- Birlamchi diagnostika va dastur tuzish.
- Aniq maqsadlarni belgilash – nutqni rivojlantirish, ijtimoiylashuv, maishiy ko‘nikmalarga o‘rgatish.
- Bola bilan individual mashg‘ulotlar.
- Dinamikani kuzatish va rejani tuzatish.
- Ota-onalarni ABA terapiyasi usullariga o‘rgatish.
ABA terapiyasi kimlar uchun mos keladi
ABA yondashuvi turli vaziyatlarda qo‘llaniladi, lekin u ko‘pincha quyidagi bolalarga zarur:
- autizm (RAS);
- nutq rivojlanishining kechikishi;
- o‘qishdagi qiyinchiliklar;
- ijtimoiylashuv muammolari;
- nomaqbul yoki tajovuzkor xatti-harakatlar;
- giperaktivlik (SDVG).
Metodika tashxis qo‘yilmagan bolalarga ham yordam beradi – masalan, intizom, diqqatni jamlash, o‘quv va kundalik ko‘nikmalarni shakllantirishda qiyinchiliklar yuzaga kelganda.
ABA terapiyasining asosiy yo‘nalishlari
- Nutqni rivojlantirish – o‘ziga qaratilgan nutqni tushunish, gap tuzish, so‘z boyligini oshirishga o‘rgatish.
- Ijtimoiy ko‘nikmalar – muloqot qilish, do‘stlashish, jamoada qoidalarga rioya qilish qobiliyati.
- Maishiy ko‘nikmalar – mustaqil kiyinish, ovqatlanish, o‘yinchoqlarni yig‘ishtirish.
- O‘quv ko‘nikmalari – maktabga tayyorgarlik, diqqat va xotirani rivojlantirish.
- Xulq-atvorni tuzatish – isteriya, tajovuzkorlik, stereotipiyalarni kamaytirish.
ABA terapiyasining afzalliklari
- Ilmiy daliliy asos – usul butun dunyoda tan olingan.
- Har bir bola uchun individual dastur.
- Ham uyda, ham markazda qo‘llash imkoniyati.
- Ota-onalarni jarayonga qo‘shish.
- Xulq-atvorning asta-sekin va barqaror yaxshilanishi.
- ABA terapiyasida ota-onaning roli
ABA-terapiya ota-onalar jarayonda faol ishtirok etganda samaraliroq bo‘ladi. Mutaxassislar ota-onalarga uyda mashg‘ulotlarni davom ettirishlari uchun asosiy texnikani o‘rgatishadi.
Shunday qilib, bola ko‘nikmalarni tezroq mustahkamlaydi va ularni real hayotga o‘tkazadi.
ABA terapiyasi qancha davom etadi
ABA terapiyasi bir martalik mashg‘ulot emas, balki keng qamrovli ishdir. Odatda kurs bir necha oydan bir necha yilgacha davom etadi. Hammasi bolaning xususiyatlariga va qo‘yilgan maqsadlarga bog‘liq.
Tavsiya etilgan intensivlik haftasiga 10 soatdan 30 soatgacha. Mashq qancha ko‘p bo‘lsa, natija shuncha sezilarli bo‘ladi.
ABA terapiyasi natijalari
Muntazam mashg‘ulotlarda ota-onalar quyidagilarni payqashadi:
- bola yanada xotirjam va oldindan aytib bo‘ladigan bo‘lib qoladi;
- nutq paydo bo‘ladi yoki uning sifati sezilarli darajada yaxshilanadi;
- jazava va nomaqbul harakatlar soni kamayadi;
- bola boshqa odamlar va o‘yinlarga qiziqa boshlaydi;
- muhim maishiy va o‘quv ko‘nikmalari shakllantiriladi.
- Nima uchun bizni tanlashadi
Markazimiz Toshkentda professional ABA terapiyasini taklif etadi. Bizda turli yosh va rivojlanish xususiyatlariga ega bolalar bilan ishlashda katta tajribaga ega bo‘lgan sertifikatlangan mutaxassislar ishlaydi.
Biz aynan farzandingizning ehtiyojlarini hisobga olgan holda individual dasturlar tuzamiz. Har bir mashg‘ulot natijaga qaratilgan bo‘lib, ota-onalar uyda ishlashni davom ettirish uchun qo‘llab-quvvatlash va tavsiyalar oladilar.
ABA terapiyasi vaqt sinovidan o‘tgan usul bo‘lib, autizm va boshqa nogironligi bo‘lgan bolalarga jamiyatga moslashishga, o‘rganishga va hayotdan zavqlanishga yordam beradi.
Agar siz bola uchun samarali xatti-harakatlarni tuzatish va ko‘nikmalarni rivojlantirishni istasangiz, ABA terapiyasi ishonchli yechim bo‘ladi.
✓ Maslahatga yozilish va Toshkentdagi ABA-terapiya imkoniyatlari haqida batafsil ma’lumot olish uchun bugun biz bilan bog‘laning.
