Erta aralashuv dasturi nima
Erta aralashuv dasturi – bu tug‘ilgandan 6 yoshgacha bo‘lgan rivojlanish xususiyatlari bo‘lgan bolalarga tuzatish va rivojlantiruvchi yordam ko‘rsatish tizimidir. Dasturning asosiy maqsadi bolaning qiyinchiliklarini iloji boricha erta payqash, ularni tuzatish va oilani qo‘llab-quvvatlashdir. Bu, ayniqsa, bolalarda RAS, nutq, motorikaning kechikishi, sensor integratsiyaning buzilishida dolzarbdir.
Korreksiya qanchalik erta boshlansa, muvaffaqiyatli moslashish imkoniyati shunchalik yuqori bo‘ladi. Hayotning dastlabki yillarida asab tizimi eng moslashuvchan bo‘ladi, ya’ni bola yangi ko‘nikmalarni tezroq o‘zlashtiradi va ularni kundalik hayotga o‘tkazadi.
Nima uchun imkon qadar ertaroq boshlash muhim
Erta tuzatish RAS va boshqa xususiyatlarga ega bolalarning jamiyatga tezroq moslashishiga yordam beradi. Ko‘pchilik ota-onalar bola «o‘sib ketadi» deb umid qilishadi, ammo amaliyot shuni ko‘rsatadiki, vaqt – eng qimmatli resurs. Agar miyaning faol rivojlanish davridan foydalanilmasa, keyinchalik qiyinchiliklarni tuzatish ancha qiyin bo‘ladi.
Erta aralashuvning asosiy afzalliklari:
- muloqot va o‘z-o‘ziga xizmat ko‘rsatishning asosiy ko‘nikmalarini shakllantirish;
- muammoli xulq-atvor ko‘rinishlarini kamaytirish;
- nutq va bilish sohasini rivojlantirish;
- oilani qo‘llab-quvvatlash va ota-onalarni o‘zaro hamkorlik strategiyalariga o‘rgatish.
Shunday qilib, erta aralashuv dasturi shunchaki mashg‘ulotlar emas, balki bolaning optimal vaqt ichida o‘z salohiyatini namoyon qilishi uchun imkoniyatdir.
Bolalarda RAS va qo‘llab-quvvatlash zarurati
Bolalarda RAS (autistik spektr buzilishlari) turlicha namoyon bo‘ladi: muloqotdagi qiyinchiliklar va stereotipik harakatlardan tortib, nutqning kechikishi va atrof-muhitni idrok etish muammolarigacha. Maqsadli tuzatishsiz bunday xususiyatlar bolaning ijtimoiylashuviga, o‘rganishiga va do‘stlar orttirishiga to‘sqinlik qiladi.
Erta yordam ko‘rsatish simptomlarning ifodalanishini kamaytirishga imkon beradi. Erta aralashuv dasturi bo‘yicha 3-4 yoshgacha shug‘ullana boshlagan bolalar kechroq kelganlarga qaraganda yaxshiroq natija ko‘rsatadi.
ABA-terapiya dastur asosi sifatida
Eng samarali yo‘nalishlardan biri ABA-terapiya – erta aralashuv dasturida keng qo‘llaniladigan xulq-atvorni tuzatishning ilmiy jihatdan tasdiqlangan usulidir.
- muloqotni rivojlantirish (imo-ishoralar, so‘zlar, muqobil muloqot usullari);
- o‘z-o‘ziga xizmat ko‘rsatish ko‘nikmalarini shakllantirish;
- nomaqbul xatti-harakatlar sonini kamaytirish;
- yangi ijtimoiy modellarga o‘rgatmoq
ABA-terapiya erta aralashuv dasturiga yaxshi mos keladi, chunki u individual yondashuvni va ko‘nikmalarni asta-sekin mustahkamlashni o‘z ichiga oladi.
Erta aralashuv dasturi qanday amalga oshiriladi
Dastur tuzilishi bir nechta yo‘nalishlarni o‘z ichiga oladi:
- Diagnostika – bolaning rivojlanish darajasini aniqlash, qiyinchiliklari va kuchli tomonlarini aniqlash.
- Individual reja – tashxis va oila so‘rovlari asosida tuziladi.
- Muntazam mashg‘ulotlar – ABA-terapiya, logopedik ish, sensor integratsiya, motorikani rivojlantirish.
- Ota-onalarni o‘qitish – ona va ota jarayonning faol ishtirokchilariga aylanadi, bu esa mashg‘ulotlarning samaradorligini oshiradi.
- Jarayon monitoringi – mutaxassislar muntazam ravishda o‘zgarishlarni kuzatib boradilar va dasturga tuzatishlar kiritadilar.
Bunday kompleks yondashuv tuzatishni epizodik emas, balki tizimli qiladi.
Jarayonda oilaning roli
Erta aralashuv dasturi faqat ota-onalarning faol ishtirokida samarali bo‘ladi. Mutaxassislar mashg‘ulotlarning bir qismini o‘tkazishi mumkin, lekin bola asosiy vaqtini uyda o‘tkazadi. Agar ota-onalar ABA-terapiya texnikasini bilsalar va qiyinchiliklarga to‘g‘ri javob berishni bilsalar, natija tezroq mustahkamlanadi.
Bundan tashqari, erta tuzatish oiladagi stress darajasini pasaytiradi. Ota-onalar bolaning muvaffaqiyat qozonayotganini ko‘rib, kelajakka ishonch hosil qilishadi.
Erta aralashuv natijalari
Tadqiqotlarga ko‘ra, 3 yoshgacha bo‘lgan dasturni boshlagan QASli bolalarning 60% dan ortig‘i sezilarli yutuqlarga erishadi:
- nutqdan yoki muloqotning muqobil usullaridan foydalana boshlaydi;
- bazaviy maishiy ko‘nikmalarni o‘zlashtiradi;
- bolalar bog‘chasi va maktabda osonroq moslashadilar;
- xavotir va agressiyaning ifodalanishi pasayadi.
Asosiy natija – butun oilaning hayot sifati yaxshilanadi va bolaning imkoniyatlari kengayadi.
Nima uchun Toshkentda ABA-terapiyani tanlash kerak
Bugungi kunda Toshkentda ABA-terapiya yordamida erta aralashuv dasturini joriy etayotgan markazlar soni ortib bormoqda. Bu ota-onalarga mutaxassislardan yordam olish va o‘z vaqtida tuzatishni boshlash imkoniyatini beradi.
Aynan RAS bilan kasallangan bolalar bilan ishlash tajribasiga ega mutaxassislarni tanlash muhimdir. Savodli jamoaga defektolog, logoped, ABA-terapevt va psixolog kiradi. Bunday yondashuv bolaning har tomonlama rivojlanishini ta’minlaydi va uning hayotining barcha sohalarini qamrab oladi.
Erta aralashuv dasturi bolaning kelajagiga investitsiya qilishdir. Ota-onalar tuzatishni qanchalik erta boshlasalar, bolaning boshqa bolalar bilan teng ravishda gapirish, o‘rganish, do‘stlashish va hayotdan zavqlanish imkoniyati shunchalik yuqori bo‘ladi. ABA-terapiya va kompleks yordam bu yo‘lni haqiqiy qiladi.
Har bir kechiktirilgan kun – bu boy berilgan imkoniyat. Shuning uchun kutish emas, bugunoq harakat qilish muhim.
Maslahatga yoziling yoki +998 88 080 58 58 raqami orqali ABA MEHRga qo‘ng‘iroq qiling
