Sensor integratsiya nima va u nima uchun muhim
Sensor integratsiya darslari bolaning miyasiga sezgi a’zolaridan keladigan signallarni to‘g‘ri qabul qilish va qayta ishlashga yordam beradi. Ko‘rish, eshitish, sezish, muvozanat va o‘z tanasini his qilish – bularning barchasi o‘rganish, nutq va hissiy barqarorlik uchun asos yaratadi. Agar jarayon buzilsa, bola qiyinchiliklarga duch keladi: u tugmani qaday olmaydi, muvozanatni saqlay olmaydi yoki o‘quv topshirig‘iga diqqatini jamlay olmaydi.
Zamonaviy neyropsixologiyada sensor integratsiya uyg‘un rivojlanishning asosi hisoblanadi. Ushbu sohadagi qoidabuzarliklar maktabda, muloqotda va hatto kundalik hayotda muammolarga olib kelishi mumkin. Shuning uchun ham mutaxassislar bolalarning individual dasturlariga korreksion mashg‘ulotlarni kiritishni tobora ko‘proq tavsiya etmoqdalar.
Mutaxassis yordami haqida qachon o‘ylash kerak
Ota-onalarga sensor integratsiya darslari bolaga foydali bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadigan belgilar mavjud.
Birinchidan, chaqaloqning tovushlar va teginishlarga reaksiyasiga e’tibor berish kerak. Agar u shovqinga haddan tashqari sezgir bo‘lsa, maishiy tovushlardan qo‘rqsa yoki aksincha, baland tovushli qo‘zg‘atuvchilarga deyarli javob bermasa, bu tekshiruv uchun signaldir.
Bundan tashqari, qiyinchiliklar harakatlarda namoyon bo‘ladi: bola muvozanatni saqlay olmaydi, tez-tez yiqilib tushadi, faol o‘yinlardan qochadi yoki velosipedda uchishni o‘rgana olmaydi. Ba’zi bolalar, aksincha, doimiy kuchli his-tuyg‘ularni izlaydilar, bu ham sensor qayta ishlashning buzilishidan dalolat beradi.
Ota-onalar nutqning kechikishi yoki diqqatni jamlashdagi qiyinchiliklarni sezib qolishi mumkin. Bularning barchasi nafaqat pedagogika bilan, balki miyaning sensor signallarni qanday qayta ishlashi bilan ham bog‘liq.
Sensor integratsiya haqida qiziqarli faktlar
- Maktabgacha yoshdagi bolalarning taxminan 15 foizi sensor ma’lumotlarni qayta ishlashda sezilarli qiyinchiliklarga duch kelishadi, ammo ota-onalar ko‘pincha bunga e`tibor bermashmaydi.
- – Vestibulyar apparat tug‘ilishdan oldin rivojlana boshlaydi: shuning uchun ritmik harakatlar va tebranishlar chaqaloqlarni tinchlantiradi.
- – Sensor integratsiya o‘yinlari iqtidorli bolalar bilan ishlashda ham qo‘llaniladi – ular diqqatni va ijodiy fikrlashni rivojlantiradi.
- – Amerikalik terapevt Patritsiya Uilburger «sensorli parhez» tushunchasini ishlab chiqdi – bu bolaga qo‘zg‘atuvchilarni yengishga va diqqatni jamlashga yordam beradigan mashqlar majmuasi.
Mashg‘ulotlar qanday o‘tadi
Mashg‘ulotlar doimo o‘yin shaklida quriladi. Asosiy maqsad bolaga ijobiy sensor tajriba berishdir.
Odatda quyidagilardan foydalaniladi:
- – muvozanat saqlash mashqlari uchun batutlar va arg‘imchoqlar;
- – turli materiallardan (shag‘al, gilamchalar, matolar) yasalgan taktil yo‘lakchalar;
- – itarish yoki tortish kerak bo‘lgan og‘ir narsalar bilan mashqlar;
- – Diqqat va harakatlarni nazorat qilish uchun rolli o‘yinlar.
Dasturni bolaning xususiyatlarini hisobga olgan holda mutaxassis tuzadi. Bir necha haftadan so‘ng ota-onalar o‘zgarishlarni sezishlari mumkin: bola xotirjamroq, ishonchliroq bo‘ladi, topshiriqlarga yaxshiroq e’tibor qaratadi.
Mashg‘ulotlarning amaliy foydasi
Birinchidan, bunday darslar xavotir darajasini pasaytirishga yordam beradi. Ilgari qattiq tovushlarga yoki yangi sezgilarga ko‘z yoshi bilan javob bergan bola asta-sekin ularni xotirjam qabul qila boshlaydi.
Bundan tashqari, sensor integratsiya o‘z-o‘ziga xizmat ko‘rsatish ko‘nikmalarini mustahkamlaydi. Masalan, bolaning kiyinishi, ipini bog‘lashi, oshxona anjomlaridan foydalanishi osonlashadi. Bu mayda-chuydalar ishonch va mustaqillikka bevosita ta’sir ko‘rsatadi.
Mashg‘ulotlar qaysi hollarda ayniqsa zarur bo‘ladi?
- – Autizm spektri buzilishlarida.
- – Nutq ushlanib qolganda, eshitish va motorikani rivojlantirish kerak bo‘lganda.
- – Giperaktiv va diqqat yetishmovchiligi bo‘lgan bolalarda.
- – Harakatlarni muvofiqlashtirish va qo‘rquv bilan bog‘liq muammolarda.
- – Tez-tez kasal bo‘ladigan bolalar uchun, stress darajasini pasaytirish va immunitetni mustahkamlash uchun.
Oilaning roli
Ota-onalar asosiy rol o‘ynaydi. Uy mashqlari rivojlanishni sezilarli darajada tezlashtirishi mumkin. Bular to‘p bilan o‘ynaladigan oddiy o‘yinlar, maysa yoki qum ustida yalangoyoq yurish, barmoq bo‘yoqlari bilan rasm chizish. Asosiysi – muntazamlik va qo‘llab-quvvatlash.
Turli mamlakatlar tajribasi
AQSH va Yevropada sensor integratsiya darslari rivojlanishida nuqsoni bo‘lgan bolalar uchun maktab dasturlariga kiritilgan. U yerda bola tovushlar, teksturalar va harakatlar dunyosini xavfsiz o‘rganishi mumkin bo‘lgan maxsus sensor xonalar mavjud. Osiyoda yoga va sensor o‘yinlar elementlarini birlashtirgan guruh dasturlari ommalashib bormoqda, bu ayniqsa bolalarga bir-biri bilan muloqot qilishni o‘rganishga yordam beradi. Bunday amaliyotlar shuni ko‘rsatadiki: usulning samaradorligi butun dunyoda tan olingan.
Sensor integratsiya darslari shunchaki sezgi a’zolari uchun mashqlar emas. Bu bolaning miyasiga dunyoning yaxlit manzarasini yaratishga yordam berish usuli bo‘lib, u keyingi ta’lim, muloqot va o‘ziga ishonch uchun tayanch bo‘ladi. Ota-onalar xavotir signallariga qanchalik erta e’tibor berishsa, bolaning moslashishi va o‘z salohiyatini ochishi ehtimoli shunchalik yuqori bo‘ladi.
✓ Farzandingizga qaysi usullar kombinatsiyasi mos kelishini muhokama qilish uchun maslahatga yoziling yoki ABA MEHRga +998 88 080 58 58 raqamiga qo‘ng‘iroq qiling.
