2025-yilda bolalarda autizmni korreksiya qilish: usullar va amaliyotlar

Autizm spektri buzilishi» ASB (RAS) tashxisi tobora ko‘proq bolalarga qo‘yilmoqda

Bunday tashxisni eshitgan ota-onalar ko‘pincha xavotir va adashuvni boshdan kechirishadi. Ammo shuni tushunish muhimki: 2025-yilda autizmga yondashuv ancha insonparvar, ilmiy asosli va samarali bo‘lib qoldi. Qattiq metodikalar o‘rniga – individual yondashuv. Mo‘jizani kutish o‘rniga – real amaliy yordam.

Bolalarda autizmni korreksiya qilish nima?

Korrektsiya – bu davolash emas. Bu – hayot sifatini yaxshilash, ko‘nikmalarni rivojlantirish va bolani atrof-muhitga moslashtirish yo‘li. Autizm to‘liq davolanmasa-da, RASning ko‘plab ko‘rinishlari korrektsiyaga beriladi, ayniqsa vaqtida boshlansa.

Eng avvalo, har bir bolaning o‘ziga xosligini hisobga olish muhim. Kimdadir sensor sezuvchanlik yuqori, boshqada nutq rivojlanmagan, yana boshqasi ijtimoiylashishda qiynaladi. Demak, yagona yondashuv bo‘lishi mumkin emas.

Nega 2025-yil usullari samaraliroq?

Zamonaviy usullar neyrofan natijalari va kuzatuvlarga asoslangan. Mutaxassislar bosim va qat’iy nazoratdan voz kechishmoqda. Buning o‘rniga e’tibor quyidagilarga qaratiladi:

• emotsional farovonlik;
  
• sensor qulaylik;
  
• kuchli tomonlarni rivojlantirish.

Shu sababli, autizm korreksiyasi yumshoq va bolaga hurmat bilan olib boriladi. Shuningdek, ota-onalarning jarayonga jalb etilishi muhim deb topiladi – aynan uyda xulq-atvor andozalari shakllanadi.

Bugungi kunda qanday usullar qo‘llaniladi?

Yangi formatdagi xulq-atvor terapiyasi (ABA)

Oldingi yillardan farqli ravishda, 2025-yilda ABA terapiyasi yanada moslashuvchan bo‘ldi. Terapevt bolaning qiziqishlaridan kelib chiqadi va bolaga moslanuvchan bo`ladi. Bu yondashuv samaradorlikni oshiradi va stressni kamaytiradi.

Jarayonga nafaqat bolalar, balki ota-onalar, o‘qituvchilar, t’yutorlar ham jalb etiladi. Bu esa barqaror natijani ta’minlaydi.

Sensor integratsiyasi

RASga ega bolalarda sensor tizimlar faoliyati buzilgan bo‘lishi mumkin. Ba’zilar baland tovushdan og‘riq sezadi, boshqalar esa og‘riq yoki haroratni sezmaydi.

Sensor korreksiyada quyidagilar qo‘llaniladi:

• muvozanat mashqlari;
  
• teginishli o‘yinlar;
  
• arg‘imchoqlar;
  
• yorug‘lik panellari.
  

Bu usullar sezgi tizimini «qayta sozlash» va asabiylikni kamaytirishga yordam beradi.

O‘yin terapiyasi

2025-yilda o‘yin terapiyasi – bu oddiy ko‘ngil ochar o‘yin emas, balki jiddiy korrektsiya vositasidir. Syujetli ro‘li o‘yinlar orqali bolalar muloqot, hamkorlik va emotsiyalarni ifodalashni o‘rganishadi. Ayniqsa, bu terapiya yuqori tashvishli bolalarga foydali.

Alternativ muloqotni qo‘llab-quvvatlash

Agar bolaning nutqi rivojlanmagan bo‘lsa, unga aloqa vositalari taklif etiladi:

• PECS kartochkalari;
  
• planshetlar;
  
• kommunikatorlar.
  

Bu vositalar bolaga o‘z istak, xavotir yoki quvonchlarini ifodalash imkonini beradi. Natijada, tajovuz, injiqlik va yakkalanish kamayadi.

Ota-onalar bilan ishlash

ABA MEHR markazida ota-onalarni o‘qitishga alohida e’tibor qaratiladi. Bu uzoq muddatli natijaga olib keladi. Ota-onalar oddiy yordamchilardan ko‘ra, so‘terapevtlarga aylanadi. Ular uyda ko‘nikmalarni mustahkamlash, emotsional aloqani saqlash va krizislarni tinch yengib o‘tishni o‘rganishadi.

Mutaxassislar yordami: logoped, ABA mutaxassislar, Sensor mutaxassislari

Korrektsiya doirasida bola quyidagilarga qatnashadi:

• logoped-defektolog (talaffuz va nutqni shakllantirish uchun);
  
• ABA mutaxassisi (xulq va nutq rivoji uchun);
  
• sensor terapevt (tana va sensor tizim rivoji uchun).
  

Ularning ishlari muvofiqlashtiriladi. Zarurat bo‘lsa, bola bilan ishlash uchun pedagog-kurator tayinlanadi.

Korrektsiya markazini qanday tanlash kerak?

🔍 E’tibor bering:

• mutaxassislar jamoasiga: logoped, sensor terapevt, ABA mutaxassisi mavjudmi;
  
• ish formatiga: individual, guruhli yoki aralashmi;
  
• ota-onalarga munosabatga: maslahat va o‘quv taklif qilinadimi;
  
• o‘yin va sensor uskunalarning mavjudligiga.
  

Masalan, ABA MEHR markazida xalqaro protokollar asosida sertifikatlangan mutaxassislar ishlaydi.

Agar natija bo‘lmasa, nima qilish kerak?

Ba’zida natijalar tez ko‘rinmasligi mumkin – bu normal holat.

• Usullarni qayta ko‘rib chiqing. Balki bolaga boshqa format kerakdir.
  
• Uni ortiqcha yuklama bilan qiynamang. Haddan ortiq mashg‘ulotlar charchatadi.
  
• Ikkinchi fikrni oling.
  
• O‘zingizni unutmang. Ota-ona – bola uchun resurs. Uni asrang.
  

E’tiborda tuting: natija sekin bo‘lishi mumkin, ammo bu – natija yo‘q degani emas.

Texnologiyalarning roli

2025-yilda faol qo‘llanilmoqda:

• bolaning darajasiga moslashtirilgan o‘quv platformalari;
  
• PECS planshetlari.
  

Bu vositalar terapiyani almashtirmaydi, lekin uni qo‘llab-quvvatlaydi.

Xulosa

2025-yilda bolalarda autizmni korreksiya qilish – bu oddiy usullar to‘plami emas, balki moslashuvchan, tirik jarayondir. Maqsad – bolani “normal” qilish emas, balki unga o‘sish, muloqot, quvonch va ta’lim olish imkoniyatini berishdir.

Har bir bola noyob. Ammo har birining rivojlanishga va e’tiborga haqi bor. Agar siz korrektsiya yo‘lini boshlagan bo‘lsangiz – demak, to‘g‘ri yo‘ldasiz.

📞 ABA MEHR markazida maslahat olish uchun yoziling – biz sizga individual yordam yo‘nalishini tanlashda yordam beramiz.